Terminoloji - Ne İçin?

Bütün bilgi alanlarındaki artan uzmanlaşma, birçok uzmanlık alanındaki yüksek yenilik oranları uzmanlık dilinin (terminolojinin) daha ayrıntılı tanımlanmasına neden olmaktadır. Yalnızca uzmanlar ve acemiler arasındaki değil, aynı disiplindeki iki uzman arasındaki iletişim de gittikçe güçleşmektedir. Bu durum özellikle diller ve kültürler arasındaki iletişim söz konusu olduğunda daha da önem kazanmaktadır.

Ürünlerin garanti koşullarının ağırlaşması ürünlerle ilgili iletişimin tereddüte yol açmayacak şekilde yürütülmesini daha da önemli kılmaktadır. Bağımsız dilsel yaratıcılık edebiyat gibi diğer alanlarda istenirken burada istenmemektedir. Dilsel yaratıcılık burada gereksiz maliyete yol açmaktadır. Uzmanlık alanındaki iletişim kesinlik ve netliği gerektirir. Bunun için de sistemli, kavram temelli ve düzenli terminoloji çalışması gerekir.

Günlük dilden biliyoruz ki sık kullanılan birçok sözcük birden çok anlama sahiptir (çok anlamlılık). Uzmanlık diline ait terimler de her zaman net olmayabilir. Örneğin yatak terimi, makina, jeoloji, lojistik ve işletmecilikte vb. farklı anlamlar taşımaktadır.

Yanlış anlaşılmaların ve hatalı iletişimin bir nedeni de eşanlamlı belirtimler kullanılmasıdır. Örneğin, optik iletişim teknolojisiyle ilgilenmeyen birisi fiber optik, optik fiber ve cam fiber belirtimlerinin aynı kavramı gösterdiğini bilmeyebilir. Eşanlamlı belirtimle rgenellikle aynı konudaki teknolojik araştırma ve gelişmelerin farklı yerlerde yapılmasından kaynaklanmaktadır. Standartlaştırma kuruluşlarının iletişim için standartlar getirmesi iletişim sorunlarının çözümünde etkili olmaktadır. Ancak, bu kurumların belirlediği terminolojini uzmanlık dilinde katılması zaman almaktadır, üstelik bütün terimlerin standartlaştırılması da mümkün değildir. Burada uzmanlık alanındaki iletişim açısından önemli olan terimlerin anlamı konusunda mümkün olduğunca erken bir dönemde netleştirici çalışmalar yaparak bu çalışmanın sonuçlarını olası iletişim ortaklarıyla paylaşmaktır.

Terminoloji bir işletmedeki iletişimi optimize etmeyi amaçlar

Bu amaç bir işletmedeki terminolojiyle ilgili bütün çalışmaların yönetildiği (merkezi) bir mekanizma oluşturulmasıyla gerçekleştirilebilir. Böylesi bir mekanizma için birçok teknik çözüm bulunmaktadır, örneğin küçük, orta ya da büyük bilgisayar sistemlerine uygun, kurum içi ya da dışı birçok değişik temrinoloji veritabanları ve yönetim sistemleri bulunmaktadır.

Bu tür bir merkezi koordinasyon mekanizması bir anlamda işletmedeki iletişim süreçlerini düzenleyici bir işlev görür. Terminolojideki çokanlamlılık nedeniyle iletişimde ortaya çıkan çarpıklıkları engeller ya da ortadan kaldırır. Merkezi koordinasyon

  • Araştırma ve geliştirme, üretim ve pazarlama
  • işletme ile işbirliği yaptığı ortakları ve tedarikçileri
  • işletme ile pazarları ve müşterileri

arasındaki iletişimin engelsiz olmasını sağlar.
Bu sayede işletmenin başarısına doğrudan katkıda bulunur ve ekonomik başarısının artmasını sağlar. Müşteri dostu ve müşteri odaklı bir dil yaratır.

Terminoloji çalışması teknoloji transferini destekler

Terminoloji teknoloji transferinde de önemli bir rol oynamaktadır. Burada söz konusu olan sadece dil ve kültür sınırlarını aşmak ya da bilimse, teknik gelişmişlik açısından mevcut uçurumu gidermek değildir, genellikle hedef dilde gerekli uzmanlık kavramları henüz mevcut değildir. Böylesi bir durumda sistemli bir şekilde terminoloji oluşturulmalıdır.

Sistemli terminoloji çalışmasının maiyeti yüksektir. Ancak, eksik iletişim ve bunun sonucunda ortaya çıkan hatalı kararların maliyeti sayılarla ifade edilemeyecek kadar yüksek olabilir. Terminoloji çalışmasının masraf yarar hesabı yapılırken terminoloji çalışmasında sadce bir kere masraf yapıldığı, terminolojik anlaşmazlıkların ise iletişimde sürekli olarak anlaşmazlıklara ve masrafa neden olacağı göz önünde bulundurulmalıdır. Masraf yarar hesabı aynı şekilde sistemli terminoloji çalışmasının - zaten yapılan, ama masraf açısından ele alınmayan - düzensiz terminoloji çalışmasının ya da uyumlaştırmayı da içereceği göz önüne alınmalıdır.

Ana dilde iyi araştırılmış bir terminoloji varlığı çok dilli terminoloji veritabanları geliştirilmesi için önemli bir çıkış noktasıdır. Bu sayede işletmenin değişik uzmanlık birimlerinde mevcut uzmanlık bilgisi çevirmenlerin, terminoloji uzmanlarının ve tekni redaktörlerin dil ve terminoloji bilgisi ile kaynaştırılır. Bu sayede işletme açısından çok dilli iletişim için en uygun koşullar sağlanmış olur.

İki dil arasındaki terminolojinin sistemli bir şekilde karşılaştırılması çeviri sırasıdna utlaka göz önüne alınması gereken kavramsal kesişmeleri ve örtüşmeleri ortaya çıkartır. Örneğin, Zwei Beispiele dazu: Die deutschsprachigen Begriffe Querkeil und Längskeil haben den gemeinsamen Oberbegriff Keil; dagegen gibt es für das englische cutter (Querkeil) und key (Längskeil) keinen entsprechenden Oberbegriff. Es wäre also nicht korrekt, Keil mit cutter zu übersetzen. Das englische informatics und das deutsche Informatik weisen zwar gemeinsame Begriffsmerkmale auf, sind jedoch nicht gleichbedeutend. Dem deutschen Informatik entspricht vielmehr das englische computer science, während informatics im Deutschen mit Informationswissenschaft wiedergegeben wird.

Başarılı bir terminoloji çalışması için işbirliği gerekir

Terminoloji ilgli alanın kavramsal yapısıyla doğrudan ilgilidir. Bu nedenle terminoloji çalışmasının başarılı olabilmesi çin dil uamanları ile alan uzmanlarının yakın bir işbirliği içinde bulunmaları gerekir. Bu nedenle bir işletmede yeni ürünler ya da yöntemler geliştirilirken ürünlere ilişkin belgelerin bütün gerekliliklere baştan uygun olabilmes için planlama, üretim ve pazarlama bölümlerindeki değişik uzmanların yanı sıra terminoloji uzmanı, teknik redaktör ve çevirmen gibi dil uzmanlarının da planlamaya dahil edilmeleri gerekir. Bazı büyük şirketlerde bu uygulama gerçekleştirilmektedir.

Aynı işin birden çok kez yapılmasının engellenmesi ve bir ya da birden çok dilde belirlenen terminolojinin kullanılabilmesi için uzmanlık alanına ait bilgilerin yanı sıra terminolojik bilgiler de işlenmelidir. Kişilerin bu konuda göstereceği çabanın azaltılabilmesi açısından diğer kurumlarla (örneğin meslek kuruluşları) işbirliğine gidilmesi ve gerek yurt içinde gerekse yurt dışında mevcut terminoloji kaynakalrından yararlanılması önerilebilir.

Bu önlemlerin mümkün olduğunda erken bir zmanda alınması önemlidir. Birçok proje ortakların aynı terimden farklı şeyler anlamaları nedeniyle başarısızlığa uğramıştır. Bu durum planlı terminoloji çalışmasıyla önlenebilir.

Kaynak: DTT